Cyanotype, sianotype of cianotype? Dit bedoelen mensen écht met cyanoprints
Cyanotype is een fotografisch drukproces waarbij UV-licht een lichtgevoelige ijzeroplossing verandert in Pruisisch blauw. Je legt een voorwerp of negatief rechtstreeks op gecoat papier of textiel, belicht het en spoelt de niet-belichte delen uit met water. Het resultaat is een diepblauwe afdruk met lichte vormen. “Sianotype” en “cianotype” zijn veelgebruikte fonetische spellingen, maar cyanotype is de officiële internationale naam.
Hoe werkt cyanotype?
De klassieke methode gebruikt ferric ammoniumcitraat en kaliumferricyanide. Deze worden als twee aparte voorraadoplossingen bewaard en pas vlak voor gebruik gemengd. Na het coaten droogt het materiaal in het donker. UV-licht verandert vervolgens de ijzerverbinding in de belichte delen. Tijdens het spoelen ontstaat en stabiliseert het kenmerkende Pruisisch blauw in de vezels.
Wil je het meteen proberen, volg dan de complete beginnersgids of bekijk de cyanotype kits en materialen.
Is een cyanotype hetzelfde als een blauwdruk?
De woorden overlappen, maar worden niet altijd precies hetzelfde gebruikt. Het cyanotypeproces werd in de negentiende eeuw gebruikt om tekeningen en plannen goedkoop te reproduceren; daar komt het algemene woord “blauwdruk” vandaan. Tegenwoordig bedoelen kunstenaars met cyanotype vooral fotografische contactafdrukken en fotogrammen, terwijl “blauwdruk” ook figuurlijk een plan of ontwerp kan betekenen.
Cyanotype, sianotype of cianotype?
In het Nederlands klinkt het begin van cyanotype ongeveer als “sia”. Daardoor zoeken mensen vaak op sianotype, cianotype, cyanoprint of ciano print. Ze bedoelen meestal hetzelfde proces. Voor titels, productinformatie en vakliteratuur is cyanotype de correcte spelling. In een praktische uitleg kan het nuttig zijn de varianten één keer te noemen, maar herhaling van alle spellingen maakt tekst minder prettig leesbaar.
Wat is een cyanoprint?
Cyanoprint is een begrijpelijke informele naam voor het eindresultaat. Het kan een botanisch fotogram, een print van een digitaal negatief, een textielafdruk of een experimenteel werk zijn. Het proces heet cyanotype; de afdruk wordt cyanotype of cyanoprint genoemd.
Wat kun je afdrukken?
- Planten en veren: eenvoudige fotogrammen met duidelijke silhouetten.
- Transparante materialen: voor gelaagde blauwe en lichte tonen.
- Digitale negatieven: voor foto’s, illustraties en fijne details.
- Textiel: vooral katoen, linnen, zijde en andere natuurlijke vezels.
- Hout of papierobjecten: mits het oppervlak voldoende absorberend is.
Bekijk ook 10 cyanotype-ideeën voor haalbare projecten.
Waarom wordt cyanotype blauw?
Na UV-belichting en spoelen vormt zich een onoplosbaar ijzerpigment dat bekendstaat als Pruisisch blauw. Onbelichte, oplosbare bestanddelen spoelen weg. Daardoor blijven de afgedekte delen licht en worden de blootgestelde delen blauw. De kleur verdiept vaak nog tijdens het drogen en oxideren.
Is cyanotype moeilijk?
Het basisproces is vergevingsgezind, maar een herhaalbare afdruk vraagt controle over vijf zaken: papier of textiel, coating, droging, contact en UV-dosis. De meeste beginnersproblemen zijn daardoor goed te diagnosticeren. Een teststrook en duidelijke notities leveren sneller verbetering dan steeds een complete print opnieuw maken.
Veelgestelde vragen
Heb je een donkere kamer nodig?
Nee. Coaten en drogen kan in gedempt kunstlicht. Vermijd direct zonlicht en sterke UV-bronnen totdat de print klaar is voor belichting.
Kun je cyanotype met een gewone foto maken?
Ja, wanneer je de foto eerst omzet in een transparant negatief. Omdat cyanotype een contactproces is, moet het negatief dezelfde afmetingen hebben als de gewenste print.
Is cyanotype alleen voor papier?
Nee. Natuurlijke, absorberende materialen werken vaak ook. Voor kleding en accessoires gelden extra regels voor voorwassen en onderhoud; zie cyanotype op textiel.
Waarom zie ik verschillende blauwtinten?
Belichting, coating, papier, spoelen en oxidatie beïnvloeden de kleur. Gebruik de probleemoplosser wanneer het contrast of blauw tegenvalt.
