Cyanotype verhoudingen in grammen en milliliters

Een klassiek cyanotype-recept bestaat uit twee voorraadoplossingen die pas vlak voor gebruik in gelijke volumes worden gemengd. Door oplossing A en B apart te houden blijven ze langer bruikbaar en voorkom je dat de lichtgevoelige werkoplossing al in de fles reageert. Weeg nauwkeurig, label alles en volg altijd de instructies van jouw specifieke kit of leverancier wanneer die afwijken.

De klassieke verhouding

Een veelgebruikte klassieke formulering is:

• Oplossing A: 20% ferric ammoniumcitraat in water.
• Oplossing B: 9% kaliumferricyanide in water.
• Werkoplossing: meng A en B vlak voor gebruik in verhouding 1:1 op volume.

Twintig procent betekent hier 20 gram stof aangevuld met water tot een totaalvolume van 100 milliliter. Negen procent betekent 9 gram aangevuld tot 100 milliliter. Er bestaan ook recepten met andere concentraties; meng daarom niet willekeurig onderdelen uit verschillende systemen.

Hoeveelheden voor verschillende volumes

Vul eerst met ongeveer driekwart van het benodigde water, los de stof volledig op en vul daarna aan tot het eindvolume. “20 gram plus 100 ml water” is niet hetzelfde als “20 gram aangevuld tot 100 ml”.

Benodigdheden

• Een weegschaal die kleine hoeveelheden betrouwbaar meet.
• Twee aparte, schone maatbekers en roerstaafjes.
• Gedestilleerd of gedemineraliseerd water wanneer leidingwater problemen geeft.
• Twee lichtdichte of amberkleurige, duidelijk gelabelde flessen.
• Handschoenen en een beschermd werkblad.

De losse grondstoffen zijn verkrijgbaar als groen ferric ammoniumcitraat en kaliumferricyanide. Wil je de eerste keer niet wegen, gebruik dan een complete starter kit.

Stap voor stap mengen

1. Maak werkblad en materiaal schoon en trek handschoenen aan.
2. Label fles A en fles B vóór je begint.
3. Weeg de juiste hoeveelheid voor oplossing A en los die in een deel van het water op.
4. Vul aan tot het gekozen eindvolume en sluit fles A.
5. Gebruik schone hulpmiddelen en herhaal dit afzonderlijk voor oplossing B.
6. Bewaar beide flessen koel, donker en buiten bereik van kinderen.
7. Meng vlak voor coaten alleen een kleine hoeveelheid A en B in verhouding 1:1.

Hoeveel werkoplossing heb je nodig?

Dat hangt af van formaat, papier en coatingmethode. Begin zuinig: enkele milliliters gemengde oplossing zijn vaak genoeg voor meerdere kleine vellen. Een licht absorberend papier vraagt minder dan ruw of sterk zuigend materiaal. Noteer wat je werkelijk verbruikt; daarna kun je per sessie vrijwel zonder rest mengen.

Waarom oplossingen A en B apart blijven

De combinatie is lichtgevoelig en reageert sneller dan de losse voorraadoplossingen. Bewaar de gemengde werkoplossing daarom niet voor later en giet resten nooit terug in fles A of B. Gebruik aparte pipetten of spoel ze grondig om kruisbesmetting te voorkomen.

Veelgemaakte rekenfouten

• Gram en milliliter verwarren: een vaste stof wordt gewogen; water of oplossing wordt op volume gemeten.
• Het water niet aanvullen tot eindvolume: hierdoor wordt de oplossing te verdund.
• Een keukenlepel gebruiken: poeders hebben verschillende dichtheden; lepels zijn niet nauwkeurig.
• Alle werkoplossing vooraf mengen: hierdoor veroudert het mengsel onnodig snel.
• Recepten combineren: gebruik concentraties als één samenhangend systeem.

Veiligheid en opslag

Gebruik geen eetgerei, vermijd stofvorming en voorkom inademing, inslikken en langdurig huidcontact. Meng kaliumferricyanide niet met sterke zuren en verhit het niet. Raadpleeg de veiligheidsbladen van de gekochte stoffen en volg lokale regels voor restanten en afvalwater. Lees ook Is cyanotype giftig? voor een nuchtere uitleg van de risico’s.

Veelgestelde vragen

Kan ik kraanwater gebruiken?

Vaak wel. Bij neerslag, onverwachte kleur of wisselende resultaten is gedestilleerd of gedemineraliseerd water een eenvoudige controletest.

Waarom zitten er kristallen in de fles?

Dat kan ontstaan door verdamping, lage temperatuur of een te hoge concentratie. Laat de fles op kamertemperatuur komen en controleer of alles opnieuw oplost. Gebruik een verontreinigde of sterk veranderde oplossing niet blind voor belangrijk werk.

Hoe lang blijven de oplossingen goed?

Dat hangt af van waterkwaliteit, opslag, vervuiling en recept. Bewaar donker en koel, dateer de flessen en test oudere oplossing op een klein strookje voordat je een volledige print coat.